BilgiTeknoloji.net    
b i l g i   t e k n o l o j i   y a z ı l ı m

Ana Sayfa

Marjinal XML Access Pratik Uygulamalar Projeler Ekonometri Dilimiz Çetrefil İletişim
 

- Access XP Özel -
Access XP ile Yeni Deneyimler

 
Yeni Access beraberinde neler getiriyor? Access XP’nin derinliklerine inip, yenilikleri ve yeni Access’le yapabileceklerimizi araştırdık.

 

Nihayet piyasaya çıkan Office XP ile birlikte Access de XP sürümü ile karşımıza çıkıyor. Öncekine nazaran görünürde çok fazla değişiklik içermeyip, yeteneklerin artırılması ve sunulan yeni bileşenler, görünüşüne aldandığım yeni Access konusundaki ilk fikirlerimi yavaş yavaş değiştirdi.

Bununla birlikte Office’ten aldığı özellikler ve beraberinde sunulan diğer araçlar, önceki Access’te bazı eksikliklerin olduğunu hissettiriyor.

Access XP ya da diğer adıyla Access 2002’ye derinlemesine bir dalış yapıyor, getirilen yenilikleri, yapılan değişiklikleri ve yeni Access ile yapabileceklerimizi inceliyoruz.


NELER YENİ

Access 2002 yeni Office’in Professional ve Developer adlı sürümleri içinde yer alıyor ve ayrı kutu olarak satılıyor. Access’te yapılan programları sınırsız dağıtmak için kullanılan Office Developer Tools ise tek satılmayıp sadece Office Developer paketi içinde geliyor.

Access 2002’nin masaüstü uygulamaları alanında üç ana hedefi olduğu belirtiliyor:

* Web tabanlı erişim, analiz ve raporlama araçları
* Birlikte çalışma ve paylaşım desteği
* Hızlı geliştirme ve yönetme

Eski sürümle uyumlu çalışabilen Access XP, Web ağına biraz daha kök salmış görünüyor. XML desteği ile birlikte dinamik sayfalar sunabilen bu yeni sürüm, Internet ve yerel ağ ortamında veri paylaşım ve sunum olanağını üst düzeylere çıkarıyor. Veri sayfalarının (Data Acess Pages) yetenekleri geliştirilerek daha kullanışlı web formlarının ve akıllı web grafiklerinin oluşturulmasına olanak sağlanıyor.

SQL Server uyumluluğu daha artırılmış, veri sayfalarıyla SQL Server verilerinin çevrimdışı olarak kullanılabilmesi sağlanmış. Çevrimiçi özellikleriyle canlı veriler ve canlı grafikler sunmak artık mümkün oluyor.

Yeni Pivot Table ve Pivot Chart adlı bileşenler sorgulama ve raporlama işlerimize farklı bir boyut getiriyor. Piyasadaki diğer bazı raporlama araçlarında önceden beri yer alan Pivot nesneleri artık Access’te en ön sıralarda yerlerini alıyorlar.

Office’in bu sürümüyle birlikte, çok yararlı olabilecek kaynakların, dokümanların, şablonların, resim galerilerinin bulunduğu Web servisleri oluşturulmuş. Access’te ofisinizde kullanılacak bir program yapmak istiyorsanız Office XP’nin Web sitesindeki Template Gallery’de bulabileceğiniz, çalışır halde onlarca şablon dosyası var.


 

YENİ PIVOT BİLEŞENLERİ VE CANLI GRAFİKLER

Access’teki Crosstab Query (Çarpraz Sorgu) nesnelerini kullanmış olanlar Pivot Table’a çabuk alışacaktır. Adında Table kelimesi geçse de bu nesne formlar bölümünde yer alıyor. Form sihirbazı ile yeni bir Pivot Table oluşturulabiliyor. İlk aşamada hangi tablonuz üzerinde sorgu işlemi yapacağınızı seçiyorsunuz. Sonrasında veri alanlarını bir aşağı, bir yukarı taşıyarak alanları birbiri ile istediğiniz şekilde karşılaştırıp gruplayabiliyor, süzebiliyor, genel toplamları, adetleri anında görebiliyorsunuz.


Üst taraftaki seçenek yardımıyla sadece
Beyaz Eşya ile ilgili bilgiler listelendi.

 

Pivot Table ile Pivot Chart nesneleri birbiri ile tam uyumlu çalışıyorlar. Öyle ki birinden diğerine tek tıklamayla geçiş yapabiliyorsunuz. Bu iki bileşen aslında görünüm türü olarak kullanılıyor. Access formları ile çalışırken Görünüm menüsündeki Tasarım, Normal, Veri Sayfası komutlarının altına Pivot Table ve Pivot Chart eklenmiş.

Yazılanlardan bu iki nesnenin sadece Access’e ait olduğunu düşünmeyin. Access’teki Pivot Chart çalışmasını bir anda Excel’e göndermek mümkün.

Veri alanlarını bir o yana bir bu yana taşıyabilme dışında Pivot grafiklerindeki Multiple Charts özelliği hoşunuza gidecektir. İstediğiniz veri alanına göre çoklu grafik gösterebiliyorsunuz. Aylık satış grafiklerini her ürün grubu için ayrı grafik olacak şekilde yanyana göstermek mümkün.

Multiple Chart görünümündeyken tek grafik üzerinde yazıtipi, renk gibi özellikler ayarlanıp grafiğin özellikler penceresindeki "Duplicate Chart Format" ile bu grafiğin biçimi tüm grafiklere uygulanabiliyor.

Form ve raporlardaki grafik nesneleri daha geliştirilmiş. Formdaki kayıt listenizde hangi kaydın üzerinde bulunuyorsanız alttaki grafik o kayda göre anında güncelleniyor. Kayıt değişikliklerinde de grafikteki değişim aynen uygulanıyor.


Form üzerinde anında güncellenen akıllı grafikler
 

AKILLI VERİ SAYFALARI

Access 2000 ile gelen Data Access Pages (Veri Sayfaları) bileşenleri Access 2002’de biraz daha ön plana çıkmış görünüyor. Eskisine göre daha akıllı bu nesnelerle daha güzel ve yetenekli veri sayfaları hazırlayabiliyorsunuz. Bir yanda verileriniz varken hemen yan tarafta akıllı Pivot Chart grafiklerini göstermek mümkün oluyor. Web’e hızlı uyum için form ve raporlar veri sayfası olarak kaydedilip bu şekilde kullanılabiliyorlar.

Yukarıda belirttiğimiz gibi veri sayfaları (data access pages) ile Internet sayfanızda veri yayınlamak, grafik yayınlamak, veri giriş formları oluşturmak ya da çevrimdışı veri girişi sağlayıp veri değişikliklerini tek seferde kaydetmek mümkün.

İlk denemelerinizde sayfadaki kayıtlarda değişiklik yapılamadığını düşünebilirsiniz. Data Access Page'deki kayıtlarda değişiklik yapılabilmesi için DataPageSize özelliğinin 1 olması ve herhangi bir grup seviyelendirmesinin yapılmaması gerekiyor.

Data Access sayfaları geçerli olarak yerel ağ için tasarlanmış. Sayfanızı Internet'te yayınlamanız için bir yığın ayar gerekiyor. Sonraki yazılarımda bunu anlatmamı bekleyebilir ya da

http://support.microsoft.com/support/kb/articles/Q264/0/80.ASP 

adresinden bunun nasıl yapılacağını öğrenebilirsiniz. Bu sayfalarda Access formlarında olan birçok özellik var. DLookup gibi Domain Aggregate Function adı verilen işlevleri, BeforeUpdate, BeforeInsert, AfterInsert gibi olay yordamlarını kullanabiliyorsunuz. Fakat bunların bir kısmı sadece Access içinde iken geçerlidir.

Bu sayfalar ayrıca SQL Server 2000 ile tam uyumlu çalışabiliyorlar. Artık kullanıcının sayfanın görünüşünde daha fazla düzenleme yapılmasına olanak sağlanmış. Aynı şekilde veri alanları için kolayca alt toplam gibi bilgiler görüntülenebiliyor.

Sayfa tasarımında yeni Data Outline bileşeni bağlı veritabanından kolayca sorgu nesneleri oluşturabilmemize yardımcı oluyor.

Data Access Page nesneleri Access'teki Page görünümünde ya da Internet Explorer'ın 5.0 ve daha yeni sürümlerinde görüntülenebiliyorlar.
 

YENİ ÖZELLİKLER

Yeni eklentilerin dışında sıkça kullandığımız bazı bölümler biraz daha kullanışlı hale getirilmiş. Ayrıca altyapı ile ilgili değişiklikler sözkonusu.

Öncelikle Access 2002’nin kendine ait bir dosya yapısı var. Tabii eski sürüme de tam destek amaçlanmış. Access 2000 dosyası Access 2002 üzerinde açılabiliyor ve çoğunlukla sorunsuz kullanılabiliyor. Ürün belgelerinde Access 97’ye fazla destek verilmediği söylense de elimdeki sürüm ile Access 97 ile yapılmış programları birkaç hata mesajı sonrasında çalıştırabildim. Access 97 dosyasını açarken 2002 biçimine dönüştürmek de mümkün oldu. Hiç dönüştürme işlemi olmadan Access 97 dosyasındaki bir tabloyu Access 2002 dosyasına bağlayıp (Link) sorunsuz kullanabildim.

İlk kurulumdan sonra Access XP’de yeni bir dosya oluşturduğunuzda geçerli olarak eski biçimde, yani Access 2000 türünde dosya oluşturuyor. Tools / Options / Advanced sayfasındaki Default File Format seçeneğini değiştirdiğiniz takdirde yeni dosyalarınızı Access 2002 türünde oluşturabiliyorsunuz.

Access 2002 biçimindeki dosyayı Tools / Convert Database menüsü ile Access 97 ya da Access 2000 biçimine dönüştürebiliyorsunuz. Ayrıca eski sürümlerden dönüştürme işlemi yaparken oluşan hataları bir tablonun içine kaydediyor (Convertion Errors). Böylelikle hata giderme aşamalarında zaman kazanılıyor.

Tablo bağlama özelliğinin yetenekleri artırılmış. Dosya açma penceresinden DBase, Paradox, Excel dosyası ya da metin dosyalarını açmak istediğinizde bu dosyalara otomatik bağlantı (link) oluşturuluyor.

Eski sürüme tam destek verildiği söylense de bu, önceki Access’le tam uyumlu çalışacabileceğiniz anlamına gelmiyor. Yeni Access’i başka bir klasöre kurduğumda eskisine pek dokunmasa da Access 2000 bazı yeteneklerini kaybetti. Örneğin Linked Table Manager ve diğer bazı sihirbazlar artık çalışmıyorlar. Ayrıca Microsoft Access 9.0 Object Library de kurulum esnasında kaldırılmış.

İki sürüm birlikte kurulu iken ikisi arasında Add-in’ler konusunda anlaşmazlık çıktı. Eski sürümde bir Add-in yüklü iken yenisinde de bunu yüklemeye çalıştığımda onu yüklüymüş gibi gösterdi ama seçtiğim halde Add-in’ler menüsüne getiremedi.
 

HIZLI VE BECERİKLİ

Yeni bir dosya oluştururken bunu, var olan başka bir dosyadan türetmeniz mümkün. Task Pane'nin New File kısmında New From Existing File ile var olan bir dosyayı şablon olarak kullanıp yeni dosyanızı içi dolu bir şekilde oluşturmuş oluyorsunuz.

Önemli değişikliklerden bir diğeri de artık tasarım anında birden fazla geri alma işleminin yapılabilmesi. Zira daha önce sadece bir kez geri alma işlemi yapılabiliyordu.

Yine form ve raporların olay yordamı tanımlama seçenekleri (Events) artırılmış. Tasarım için bazı kolaylıklar getirilmiş. Bunun yanında forma yerleştirdiğiniz nesneleri hassas boyutlandırmaya çalıştığınızda bu özelliğin artık olmadığını düşünebilirsiniz. Hassas boyutlandırma özelliği yine var ama eskisinde Shift basılı tutulup oklar kullanılırken, şimdi Ctrl ve Shift tuşlarını beraber basılı tutmak gerekiyor.

Tablo tasarımında Allow Zero Length (Sıfır Uzunluk İzni) değeri artık geçerli olarak True (Evet) geliyor. Zaten bu gerekliydi. Her seferinde bunu False’tan True’ya çevirmek bana zor gelmeye başlamıştı.

Yazdırma işleriyle fazla uğraşan programcılar için, yazıcı ayarlarının artık değiştirilebiliyor olması sevindirici bir haber olacaktır. Printer ve Printers koleksiyonları ile yazdırma işlemlerinizi yönetebiliyorsunuz. Bir formu yazdırmadan önce kenar boşluğu ayaları dahil yazıcı ekranında gördüğünüz birçok ayarı kod ile yapabiliyorsunuz. (Form.Printer)

Ayrıca raporların Baskı Önizleme penceresindeki yakınlaştırma seçeneklerine %500 ve %1000 değerleri eklenmiş. Eskisinde en fazla %200 yakınlaştırma yapılabiliyordu bildiğiniz gibi.

Bul/Değiştir ekranında boş (Null) değerlerin aranabiliyor olması, formlarda olduğu gibi raporlara OpenArgs özelliğinin eklenmesi gibi bazı değişiklikler de var.
 

SPESİFİKASYONLAR

Yeni Access dosyalarında eskisine nazaran altyapıda çok az değişiklik var.

  • Veritabanı dosyası büyüklüğü aynı (2 gb.) kalacak şekilde bir tabloda saklanabilecek veri büyüklüğü sınırı 1 gigabayttan 2 gigabayta çıkarılmış.
  • Sorgu metinlerindeki koşul ifadeleri sayısı 40 iken 99 sınırına çıkarılmış.
  • İçiçe kullanılabilen form veya rapor adedi 3’ten 7’ye çıkarılmış.

XP'nin proje dosyasındaki (ADP) öznitelikler, veritabanı dosyasınınkilerle (MDB) genel olarak aynı. Tek fark XP’nin MDB veritabanı tablosunda en fazla 255 veri alanı olabilirken ADP proje dosyasına SQL Server 6.5 için 255, SQL Server 7.0 ve 2000 için 1024 adet veri alanı oluşturulabiliyor olması. (ek: Access XP ile Access 2000 Spesifikasyonları)


SONUÇ

Zaten becerikli ve lüks bir masaüstü uygulaması olan Office, XP sürümü ile yeteneklerini ve lüksünü daha fazla artırmış bulunuyor. Bu yeteneklerin ve lüksün artırılması ve getirilen yeni bileşenler, yeni Access’e XP soyadını hakettiriyor.

İlk açıldığında sadece ekran tasarımı değişikliğinden ibaret gibi görünse de kullanıldıkça yenilikler farkediliyor. Ama birçok bölümde zaten hiçbir değişiklik yapılmamış. Kalite açısından belli bir doygunluk düzeyine ulaşan Access'in yeni bir sürümünde, bazı bölümlerde çok fazla değişiklik beklememek daha doğru olur.

Kullandıkça sizin de farkedeceğiniz şeylerden biri, uzakdoğu dil desteğinin birçok yerde kendini hissettirmesi. Tablo, form gibi nesneleri tasarlarken bununla ilgili ayarlarla karşılaşıyoruz.

Gelişmiş yeni çözümleriyle Access XP, hızlı geliştirme ortamını ve yetenekli veritabanı ve Internet uygulamaları geliştirme gücünü bir arada sunuyor.

 
EK: Access XP ile Access 2000 Spesifikasyonları
 

Serkan Şahinoğlu
PC Magazine, Eylül 2001


http://BilgiTeknoloji.net